ශ්රී ලංකාව වැනි රටකට නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් අවශ්ය වන්නේ ඇයි?
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා යනු දේශපාලන අධිකාරිය ව්යුහගත කරන, රාජ්යය සහ පුරවැසියන් අතර සම්බන්ධතාවය නිර්වචනය කරන සහ ආණ්ඩුකරණය, වගඋත්තර බැඳීම, සහ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා යාන්ත්රණයන් සපයන මූලික ලේඛන වේ. බොහෝ පශ්චාත් යටත් විජිත රාජ්යයන්හි, දේශපාලන, සමාජීය, සහ ආර්ථික යථාර්ථයන් පරිණාමය වන විට ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා සංශෝධන කිහිපයකට භාජනය වී ඇත. ශ්රී ලංකාවද ඊට වෙනස් නොවේ: 1948 දී නිදහස ලැබීමෙන් පසු, සෝල්බරි ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව (1947), පළමු ජනරජ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව (1972) සහ දෙවන ජනරජ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව (1978) වශයෙන් රට වෙනස් ව්යවස්ථාමය රාමු තුනක් අනුගමනය කර ඇත. බහුවිධ සංශෝධන තිබියදීත්, විශේෂයෙන් කල්පවතින 13, 17, 18, 19, 20, සහ 21 වන සංශෝධන තිබියදීත්, සම්පූර්ණයෙන්ම නව ව්යවස්ථාමය රාමුවක අවශ්යතාවය පිළිබඳව විද්වත් හා දේශපාලනික විවාදයක් වර්ධනය වෙමින් පවතී. ප්රජාතන්ත්රවාදී ආණ්ඩුකරණය, බලතල වෙන් කිරීම, සහ සංවරණ තුලන මුලධර්ම පිළිබඳ ගැටළු වල සිට සුළුතර අයිතිවාසිකම්, බලය පැවරීම, ආර්ථික ස්ථාවරත්වය, සහ දේශපාලන යුක්තියුක්තභාවය (political legitimacy) දක්වා විවිධ හේතු මෙම ඉල්ලීමට යටින් පවතී. මෙම යුක්තියුක්තාව පිලිබඳ කාරණය අතිශයින්ම වැදගත් එකකි. 78 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව දේශපාලන, ආණ්ඩුකරණ, පමණක් නොව සමාජ යුක්තියුක්තතාවද අහිමි කරගත් එකකි; ජන විශ්වාසය සහ ගෞරවය අහිමිකරගත් එකකි.
1. විධායක බලය සහ ආණ්ඩුකරණය පිළිබඳ අර්බුදය
නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් සඳහා ප්රධාන තර්කයක් වන්නේ විධායක බලය මධ්යගත වී තිබීමයී.1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මඟින් පූර්ණ විධායක බලය ඇති ජනාධිපති ක්රමයක් හඳුන්වා දෙන ලද නමුත් ඒ අඩු සංවරණ සහ තුලන සහිතවය. කාලයත් සමඟ, මෙම ක්රමය ජනාධිපති කාර්යාලය තුළ අධිකාරිය මධ්යගත කිරීමට පහසුකම් සැලසූ අතර, විද්වතුන් “අධි-ජනාධිපතිවාදය” (hyper-presidentialism) ලෙස විස්තර කරන දෙයට ඉඩ සැලසීය (Welikala, 2015). මෙම බල සංකේන්ද්රණය ව්යවස්ථාදායක අධීක්ෂණය දුර්වල කළේය, අධිකරණය දේශපාලනීකරණය කළේය, සහ අනුග්රහය මත පදනම් වූ දේශපාලනය දිරිමත් කළේය.
18 වන සහ 20 වන සංශෝධන වැනි සංශෝධන ජනාධිපති අධිකාරිය තවදුරටත් ශක්තිමත් කළේය, වාර සීමාවන් ඉවත් කර ජනාධිපතිවරයාට ප්රධාන ආයතන කෙරෙහි ප්රමුඛ පාලනය ලබා දුන්නේය. 19 වන සහ 21 වන සංශෝධන මගින් බලය නැවත සමතුලිත කිරීමට උත්සාහ කළද, මෙම දෝලනය පද්ධතිමය අස්ථාවරත්වයකට මග පෑදීය. බොහෝ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා විශේෂඥයින් තර්ක කරන්නේ කොටස් වශයෙන් ප්රතිසංස්කරණවලට වඩා ව්යුහාත්මක දෝෂ ආමන්ත්රණය කළ හැක්කේ පුළුල් ප්රතිසංස්කරණයකින් පමණක් බවයි (Edirisinha et al., 2011). නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවකට විධායකය, ව්යවස්ථාදායකය, සහ අධිකරණය අතර සම්බන්ධතාවය පැහැදිලිව නැවත අර්ථ දැක්විය හැකි අතර, බලතල ස්ථාවර ලෙස වෙන් කිරීම, ස්වාධීන ආයතන සහ පුරෝකථනය කළ හැකි ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලනයක් සහතික කළ හැකිය.
2. ශක්තිමත් නීතියේ ආධිපත්යය සහ ස්වාධීන ආයතන සඳහා අවශ්යතාවය
ශ්රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය සැලසුම බොහෝ විට රාජ්ය සේවය, අධිකරණය, පොලිසිය, මැතිවරණ කොමිසම, සහ අධීක්ෂණ ආයතන වැනි ආයතන දේශපාලනීකරණය කිරීමට හැකියාව ලබා දී ඇත. මහාචාර්ය උයන්ගොඩ (2010) සඳහන් කරන පරිදි, ව්යවස්ථාමය අපැහැදිලිතා සහ ප්රමාණවත් ආරක්ෂණ නොමැති වීම හේතුවෙන් රාජ්ය උපකරණ දිගු කලක් දේශපාලන මැදිහත්වීම් වලට ගොදුරු වී ඇත. සංශෝධන හරහා ව්යවස්ථා සභාව සහ ස්වාධීන කොමිෂන් සභා හඳුන්වා දී ඇතත්, ඒවායේ කාර්යක්ෂමතාව දේශපාලන වාතාවරණය අනුව උච්චාවචනය වේ. දිගුකාලීන ආයතනික ස්ථාවරත්වය සඳහා, ශ්රී ලංකාවට අවශ්ය වන්නේ; දේශපාලන ග්රහණයෙන් හුදකලා වූ පැහැදිලි පත්වීම් ක්රියා පටිපාටි, ශක්තිමත් අධිකරණ ස්වාධීනත්වය, සහතික කළ ස්වයං පාලනයක් සහිත ස්ථිර ව්යවස්ථාමය කොමිෂන් සභා, සහ ශක්තිමත් දූෂණ විරෝධී රාමු වේ. අනාගත ආණ්ඩුවලට පහසුවෙන් ආපසු හැරවිය හැකි සංශෝධන හා සසඳන විට නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවකට මෙම මූලධර්ම වඩාත් ගැඹුරින් සහ ස්ථාවර ලෙස තහවුරු කළ හැකිය.
3. ජනවාර්ගික දේශපාලන පරිපාලන ඉල්ලීම් සහ සුළුතර අයිතිවාසිකම් ආමන්ත්රණය කිරීම
ශ්රී ලංකාවේ වාර්ගික සන්නද්ධ ගැටුම, දශක ගණනාවක සිවිල් යුද්ධයෙන් අවසන් වූ අතර, එය සුළුතර දේශපාලන ප්රභූ අභිලාෂයන්ට ඉඩ සැලසීමට ව්යවස්ථාමය වශයෙන් අසමත් වීම සමඟ සමීපව බැඳී ඇත. 1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මගින් ස්ථාපිත මධ්යගත රාජ්ය ව්යුහය, දෙමළ සහ අනෙකුත් සුළු ජාතික දේශපාලන ප්රභූන් දේශපාලන විසඳුමක කොටසක් ලෙස ඉල්ලා සිටි ප්රාදේශීය ස්වයං පාලනය සඳහා ඉතිරි කළේ සුළු ඉඩකි. 13 වන සංශෝධනය (1987) ඉන්දු-ලංකා ගිවිසුම යටතේ පළාත් සභා හඳුන්වා දුන්නද, එය අසම්පූර්ණ සහ ප්රමාණවත් ලෙස ක්රියාත්මක නොකළ එකක් ලෙස විවාදාත්මකය (Shastri, 1997). ඉඩම් සහ පොලිස් බලතල වැනි ප්රධාන බලතල තවමත් විවාදාත්මකය. එබැවින් නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් පහත සඳහන් දේ සඳහා අවස්ථාවක් ලබා දෙයි. එනම් බලය බෙදා හැරීමේ විධිවිධාන නැවත ඇගයීම, බෙදූ ස්වෛරීභාවය ශක්තිමත් කිරීම, භාෂාමය සහ සංස්කෘතික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම, සාධාරණ දේශපාලන නියෝජනයක් සහතික කිරීම, පශ්චාත් යුධමය ජාතිය ගොඩනැගීම සඳහා කල් පවතින දේශපාලන විසඳුමක් නිර්මාණය කිරීම යනාදී වශයෙනි. දකුණු අප්රිකාව සහ නේපාලය වැනි තුළනාත්මක අත්දැකීම්වලින් පෙනී යන්නේ සියල්ලන් ඇතුළත් ව්යවස්ථා සම්පාදනයෙන් අන්තර්-වාර්ගික සබඳතා වැඩිදියුණු කළ හැකි බවත් ජාතික සමගිය ශක්තිමත් කළ හැකි බවත්ය.
4. ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ සහ ව්යවස්ථාමය ස්ථාවරත්වය
ආයෝජක විශ්වාසය, ප්රතිපත්ති පුරෝකථනය කිරීමේ හැකියාව, සහ ආණ්ඩුකරණ ගුණාත්මකභාවය හැඩගැස්වීමෙන් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා ආර්ථික ක්රියාකාරිත්වයට බලපෑම් කරයි. ශ්රී ලංකාවේ මෑත කාලීන ආර්ථික අර්බුදය මගින් දුර්වල මූල්ය අධීක්ෂණය, පාලනය නොකළ දේශපාලන තීරණ ගැනීම, සහ රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණයේ සීමිත වගවීම ඇතුළු ගැඹුරු ආයතනික දුර්වලතා කීපයක් හෙළි කළේය. පවතින ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව දැනට අධික ණය ගැනීම, මූල්ය වගකීම් විරහිතභාවය, රාජ්ය මූල්යවල විනිවිදභාවය, විධායක ආර්ථික තීරණ පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු පරීක්ෂාව සඳහා දැඩි සීමාවන් සපයන්නේ නැත. නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් ඇතුළත් කිරීමෙන් ආර්ථික ආණ්ඩුකරණය ශක්තිමත් කළ හැකිය, කළ යුතුය. ස්වාධීන මූල්ය සභා, පාරදෘශ්ය ණය කළමනාකරණ නීති, රාජ්ය මූල්ය කෙරෙහි වැඩි පාර්ලිමේන්තු පාලනයක්, සහ ආර්ථික කටයුතුවලදී විධායක අභිමතය සඳහා වූ සීමාවන් යන ආකාරයේ විධිවිධාන ව්යවස්ථාවට ඇතුළත් කිරීමෙන් එකී දුර්වලතා අවම කරගත හැකිය. කෙන්යාව (2010) සහ බ්රසීලය (1988) වැනි රටවල් ආර්ථික වගකීම, වගවීම, සහ දූෂණ විරෝධී යාන්ත්රණයන් ඇතුළත් කිරීමට ව්යවස්ථාමය ප්රතිසංස්කරණ භාවිතා කළ අතර, දිගුකාලීන ස්ථාවරත්වය වැඩි දියුණු කළේය.
5. ප්රජාතන්ත්රවාදී යුක්තියුක්තභාවය සහ මහජන සහභාගීත්වය
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවකට යුක්තියුක්තභාවය ලැබෙන්නේ මහජන විශ්වාසය සහ එය නිර්මාණය කිරීමේදී ලබාගන්නා මහජන සහභාගීත්වයෙනි. 1972 සහ ඊටත් වඩා 1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව කෙටුම්පත් කරන ලද්දේ පුළුල් ප්රජාතන්ත්රවාදී දායකත්වයකින් තොරවය. ඩිවෝටා (2004) වැනි විද්වතුන් තර්ක කරන්නේ, සියලුම ජනතාවට ව්යවස්ථාව අයිතිය යන හැඟීම අඩුවීමට මෙම ඇතුළත් කිරීමේ ඌනතාවය දායක වූ බවයි. සහභාගීත්ව සහ විනිවිද පෙනෙන ක්රියාවලියක් හරහා කෙටුම්පත් කරන ලද නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් නැවත ගොඩනැගිය හැක්කේ, දේශපාලන ආයතන කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය, සාමූහික ජාතික අනන්යතාවය පිළිබඳ හැඟීමක්, ප්රජාතන්ත්රවාදී ක්රියාවලීන් කෙරෙහි විශ්වාසය ඇති කිරීමෙනි. සහභාගීත්ව ව්යවස්ථා සම්පාදනය ප්රජාතන්ත්රවාදය, සංහිඳියාව සහ ස්ථාවරත්වය සඳහා මෙවලමක් ලෙස සැලකේ ((Ghai & Galli, 2006) ඉතා පැහැදිළි කරුණක් වනුයේ ශ්රී ලංකාවේ පුරවැසියන් ආණ්ඩුක්රමය, දේශපාලන ක්රියාකාරීන් සහ රාජ්ය ආයතන කෙරෙහි නැවත නැවතත් ප්රකාශ කරන අතෘප්තිය සමනය කිරීමට නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් සමත් විය යුතුය. ව්යවස්ථාව සමාජ දේශපාලන යුක්තියුක්තභාවය ඇති එකක් බවට එවිට පත්වනු ඇත.
6. අයිතිවාසිකම් සහ ව්යවස්ථාමය මුලධර්ම නවීකරණය කිරීම
1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ මූලික අයිතිවාසිකම් සහ රාජ්ය ප්රතිපත්ති මෙහෙය වීමේ මුලධර්ම පරිච්ඡේද, සැලකිය යුතු මට්ටමකින් අනතර්ගත වුවද, නූතන ගෝලීය ව්යවස්ථාමය ප්රමිතීන්ට සාපේක්ෂව ඒවා සීමිතය. දී ඇති ප්රමුඛතාව ද අඩුය. සමකාලීන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවලට; සමාජ හා ආර්ථික අයිතිවාසිකම්, ආධ්යාපන හා සෞඛ්ය අයිතිවාසිකම්, ආහාර අයිතිය, පාරිසරික ආරක්ෂාව, ආපදා ආරක්ෂණය, ඩිජිටල් අයිතිවාසිකම් සහ පෞද්ගලිකත්වය, කාන්තා සහ ආන්තික කණ්ඩායම්වල අයිතිවාසිකම්, කම්කරු අයිතිවාසිකම්, සමාජ ආරක්ෂාව, සහ වෙළඳපොළ නියාමනය වැනි බොහෝ දෑ අන්තර්ගත වෙයි. ශ්රී ලංකාවේ නවීකරණය හා සමාජ පරිවර්තනය සැලකිල්ලට ගෙන, නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවකට 21 වන සියවසේ ප්රජාතන්ත්රවාදී සම්මතයන්ට අනුකූල අයිතිවාසිකම් සහ ප්රතිපත්ති මෙහෙයවීමේ මුලධාර්මික රාමු ඇතුළත් කළ හැකිය.
7. දිගුකාලීන දේශපාලන ස්ථාවරත්වය සඳහා අවශ්යතාවය
නිතර සිදුවන සංශෝධන - 2023 වන විට 22 - ශ්රී ලංකාවේ ව්යවස්ථාමය නිර්මාණ ශිල්පයේ අස්ථාවරත්වය පිළිබිඹු කරයි. සෑම සංශෝධනයක්ම දේශපාලනික වශයෙන් අභිප්රේරණය වී ඇති අතර, බොහෝ විට නිශ්චිත ක්රියාකාරීන් බලගැන්වීම හෝ දුර්වල කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත. මෙම නිරන්තර උච්චාවචනය පාලනය පිළිබඳ විශ්වාසය අඩපණ කරයි. හොඳින් සැලසුම් කරන ලද නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක්; පුරෝකථනය කිරීමේ හැකියාව, දිගුකාලීන ස්ථාවරත්වය, දේශපාලන තරඟකාරිත්වය සඳහා පැහැදිලි නීති, සහ අධිකාරී නැමියාවට එරෙහිව ශක්තිමත් ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහා හේතුවනු ඇත. ගැටුම් හෝ දේශපාලන කැලඹීම් මතුවන රටවල් බොහෝ විට පාලන සහ ආණ්ඩුකරණ පද්ධතිය නැවත සකස් කිරීම, සමාජ සහජීවනය වැඩිදියුණු කිරීම, සහ ස්ථාවරත්වය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා අනුගමනය කරයි (Elster, 1995). සිවිල් යුද්ධය, දේශපාලන අර්බුද සහ ආර්ථික බිඳවැටීම විඳදරාගත් ශ්රී ලංකාව ද මෙම කාණ්ඩයට වැටෙන රටකි.
මේ අනුව නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක් සඳහා ශ්රී ලංකාවේ ඉල්ලීම ඓතිහාසික දුක්ගැනවිලි, ව්යුහාත්මක පාලන සහ ආණ්ඩුකරණ අසාර්ථකත්වයන්, ආයතනික දුර්වලතා, සහ සමකාලීන දේශපාලන හා ආර්ථික අභියෝගවල එකතුවකින් මෙහෙයවනු ලැබේ. ව්යවස්ථාමය සංශෝධන සමහර ගැටළු විසඳීමට උත්සාහ කර ඇතත්, 1978 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ පදනම් සැලැස්ම හේතුවෙන් යටින් පවතින ව්යුහාත්මක ගැටළු එසේම පවතී. සහභාගීත්ව, සියල්ල ඇතුළත්, සහ පාරදෘශ්ය ක්රියාවලියක් හරහා කෙටුම්පත් කරන ලද නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවක්, ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලනය සහ ආණ්ඩුකරණය නැවත ස්ථාපිත කිරීමට, සියලු ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් වැඩි දියුණු කිරීමට, ආයතන ශක්තිමත් කිරීමට, දේශපාලන ආර්ථිකය ස්ථාවර කිරීමට සහ මහජන විශ්වාසය නැවත ගොඩනැගීමට අවස්ථාවක් ලබා දෙයි. අවසාන වශයෙන්, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා ප්රතිසංස්කරණය යනු හුදෙක් නීතිමය අභ්යාසයක් නොව, එහි විවිධ පුරවැසියන්ගේ අභිලාෂයන්ට අනුකූලව රාජ්යය නැවත අර්ථ දැක්වීම අරමුණු කරගත් දේශපාලන, සමාජීය, ආර්ථික, සංස්කෘතික, සහ මුලධාර්මික මෙන්ම දාර්ශනික පුළුල් ව්යාපෘතියකි.
ආශ්රිත
ශ්රී ලංකා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව, 1972
ශ්රී ලංකා ප්රජාතාන්ත්රික සමාජවාදී ජනරජයේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව, 1978
DeVotta, N. (2004). Blowback: Linguistic nationalism, institutional decay, and ethnic conflict in Sri Lanka. Stanford University Press.
Edrisinha, R., Gomez, M., Welikala, A., & Jayawickrama, N. (2011). Power-sharing in Sri Lanka: Constitutional and political documents 1926–2008. Centre for Policy Alternatives.
Elster, J. (1995). Forces and mechanisms in the constitution-making process. Duke Law Journal, 45(2), 364–396.
Ghai, Y., & Galli, G. (2006). Constitution building processes and democratization. International IDEA.
Shastri, A. (1997). The material basis for separatism: The Tamil Eelam movement in Sri Lanka. The Journal of Asian Studies, 56(2), 438–465.
Uyangoda, J. (2010). Ethnic conflict in Sri Lanka: Changing dynamics. East-West Center.
Welikala, A. (2015). Reforming Sri Lanka’s executive presidency. In A. Welikala (Ed.), Reforming Sri Lankan governance (pp. 1–35). Centre for Policy Alternatives.
Comments (0)
Sign in to leave a comment
No comments yet. Be the first to comment!